Fort Pannerden

Het fort is van 1869 tot 1871 gebouwd om de splitsing van de Rijn en de Waal te bewaken. Het wordt een informatie- en educatiecentrum.

Wat is het

Fort pannerden binnen Het fort is in de periode van 1869 tot 1871 gebouwd om de splitsing van de Rijn en de Waal te bewaken en de opmars van vijanden te vertragen. Ook moest het fort voorkomen dat de vijand de rivieren kon afdammen, waardoor de Nieuwe Hollandse Waterlinie droog zou vallen.
Andere taken waren het beheersen van de scheepvaart over Rijn en Waal en het legeren van troepen. De grote strategische belangen die destijds met het fort gemoeid waren, weerspiegelen zich in de omvang van dit kolossale historische bolwerk.

Ligging en wat is er te doen

Op een markant punt in het Gelderse rivierenlandschap, op de splitsing van de Waal en het Pannerdensch Kanaal, ligt Fort Pannerden.
Het fort is door Staatsbosbeheer in erfpacht gegeven aan de gemeente Lingewaard en richt een deel van het fort in voor natuurinformatie. Het fort krijgt ook een functie als educatiecentrum en museum. Het Fort is bezoeken met een rondleiding.

Historie

Fort Pannerden brugDe eerste ontwerpen voor het Fort op de hoofddam van Pannerden stammen uit 1819, maar in die tijd kwam er nog geen geld voor het bouwwerk beschikbaar. Het fort werd pas veel later, in de periode van 1869 tot 1871 gebouwd om de splitsing van de Rijn te bewaken. Enkele jaren later zijn de batterijen, gepantserd met beton, geplaatst. De belangrijkste functie van het fort was te voorkomen dat de vijand de Rijn zou afdammen, waardoor de Nieuwe Hollandse Waterlinie, die in die periode afgewerkt werd, droog zou vallen. Andere taken waren het beheersen van de scheepvaart over Rijn en Waal en het legeren van troepen.

Tijdens de 1e Wereld Oorlog is het fort volledig bezet geweest. Er is toen een ‘semi-natte gracht’ gegraven aan de westzijde van het fort.

Na de oorlog werd het fort, vanwege sterke bezuinigingen bij defensie slechts enkele weken per jaar gebruikt voor oefeningen. Nadat het fort in 1926 ‘van geen klasse’ verklaard was, werd het luchtafweergeschut en de zoeklichten verplaatst naar elders. Er bleven vier kanonnen staan. Dit zijn zeer specifieke kanonnen, omdat ze door een zeer klein schietgat kunnen schieten.

In 1939 werd met het oog op een dreigende oorlog de verdedigbaarheid van het Bijlands kanaal onderzocht. Om de positie van het fort te versterken werden 7 kazematten, ook wel stekelvarkens genoemd, om het fort gezet. De vier kanonnen stonden er nog, maar daar bleken nog maar 5 kogels voor te zijn. De kanonnen werden verschroot en één werd naar Hoek van Holland overgebracht. Dit kanon is bewaard gebleven.

In 1940 zijn er 2 zware mitrailleurs van de marine in het fort gezet, maar op 11 mei werd het fort ingesloten en is het overgegeven.

Na de oorlog is alles wat kon dienen als bouwmateriaal uit het fort gesloopt voor de wederopbouw. Veel materiaal uit het fort is nu nog terug te vinden in de omgeving, verwerkt in schuren of kippenhokken. Het fort deed nog een aantal jaren dienst als veilige opslagplaats voor gevonden explosieven uit de Betuwe. Toen het niet meer voor militaire doeleinden werd gebruikt is het door het Ministerie van Defensie overgedragen aan het Ministerie van Financiën (Domeinen).

In 1969 werd het fort erkend als nationaal monument en kreeg zo een beschermde status.

In 1988 werd het fort overgedragen aan Staatsbosbeheer.

Van 2000 tot en met 2006 was het fort gekraakt door een groep die zich de “koene ridders” noemde. Met de grootschalige ontruiming in november 2006 kwam het fort prominent in het nieuws. De krakers werden uiteindelijk beheerders, tot aan hun vertrek in 2008.

Gemeente Lingewaard verwierf in 2008 de erfpacht voor het fort. Daarmee kwam de weg vrij voor een casco-restauratie die het fort in twee fasen in haar oude glorie herstelde. De restauratie startte in november 2008 en werd in september 2011 feestelijk afgerond tijdens de opening van de fortenmaand.

Een Stichting tot beheer en instandhouding van Fort Pannerden treedt in de toekomst op als exploitant van het fort. De beheerstichting wordt daarin ondersteund door een grote groep vrijwilligers die zich verenigd hebben in de Vereniging Vrienden van Fort Pannerden. De vrijwilligers verzorgen de reguliere openstellingen en de rondleidingen op afspraak.

Wat gaat er gebeuren

Beheerstichting en gemeente zijn druk bezig met de planvorming voor de toekomstige invulling. Ook de vrijwilligers worden hierbij nauw betrokken. Het fort krijgt in 2014 een bestemming als museum (fortgeschiedenis, Ballistisch Museum, Streekmuseum), een informatie- en educatiecentrum voor Staatsbosbeheer, Waterschap Rivierenland, Rijkswaterstaat en een toeristisch informatiepunt.

Wie werken mee

Provincie Gelderland, Staatsbosbeheer, Waterschap Rivierenland, Rijkswaterstaat, gemeente Lingewaard en diverse fondsen.

Planning en Contact

Afronding restauratie in september 2011.
Nadere invulling als museum en informatiecentrum: 2013 2014.
Contactpersoon: Willem Bijker, gemeente Lingewaard, tel 026 - 3260 255 w.bijker@lingewaard.nl

Meer informatie en Links

www.fortpannerden.eu

Fort Pannerden

Vlieg over Waterlinie met de Waterlinie-Viewer

Beleef het mee! Ga naar de activiteitenkalender

Vlieg over Waterlinie met de Waterlinie-Viewer

Knop E-Nieuwsbrief